Niet
Base form
'Niet' wordt gebruikt om een ontkenning uit te drukken in een zin. Het kan werkwoorden, bijvoeglijke naamwoorden, bijwoorden en hele gezegdes ontkennen.
Positions in sentence
Na het werkwoord (in eenvoudige zinnen)
Neutrale ontkenning van de handeling.
Voor het adjectief of bijwoord (om te ontkennen)
Ontkenning van een eigenschap of manier.
Voor een prepositie (om de plaats of richting te ontkennen)
Ontkenning van de richting of bestemming.
Aan het einde van de zin (in spreektaal of informele context)
Vaak gebruikt in informele gesprekken voor nadruk.
Voor het hele gezegde (in samengestelde zinnen)
Ontkenning van het hele gezegde in een bijzin.
Comparative
Het woord 'niet' wordt niet gebruikt in vergrotende of overtreffende vormen. Gebruik in plaats daarvan andere constructies zoals 'minder' of 'helemaal niet'.
Superlative
Voor extra nadruk kun je 'helemaal niet' gebruiken, bijvoorbeeld: 'Ik begrijp het helemaal niet.'
Common combinations
with "helemaal niet"
Geeft extra nadruk op de ontkenning, vaak gebruikt om sterke afkeuring of verbazing uit te drukken.
with "niet meer"
Geeft aan dat iets in het verleden wel zo was, maar nu niet meer.
with "nog niet"
Geeft aan dat iets op dit moment nog niet gebeurd is, maar mogelijk in de toekomst wel.
with "niet eens"
Geeft extra nadruk op teleurstelling of verbazing over het ontbreken van een minimale actie.
with "niet zo"
Vermindert de kracht van de eigenschap die ontkend wordt.
Similar words
geen
'Geen' wordt gebruikt om zelfstandige naamwoorden te ontkennen, terwijl 'niet' gebruikt wordt voor werkwoorden, bijvoeglijke naamwoorden en bijwoorden.
nooit
'Nooit' betekent 'op geen enkel moment' en wordt gebruikt om tijd te ontkennen, terwijl 'niet' een algemene ontkenning is.
Important notes
- usage:In sommige gevallen kan 'niet' worden vervangen door 'geen' als het om een zelfstandig naamwoord gaat, maar de betekenis kan subtiel verschillen. Bijvoorbeeld: 'Ik heb geen geld' (geen enkele hoeveelheid) vs. 'Ik heb niet geld' (dit is incorrect, gebruik 'geen').
- position:In vraagzinnen met inversie komt 'niet' vaak na het onderwerp: 'Kom je niet?' In plaats van 'Kom niet je?'
- irregular:'Niet' heeft geen meervoudsvorm of verbuiging. Het blijft altijd 'niet'.
- register:In formele schrijftaal wordt 'niet' vaak gebruikt in combinatie met 'te' bij infinitieven: 'Hij probeert niet te vallen.' In spreektaal wordt dit soms verkort tot: 'Hij probeert niet vallen.'
I built this dictionary to be the most complete Dutch learner's resource of its kind. Definitions and examples are generated, so you may spot the occasional mistake — trust your instincts.