Zonder
Basisgebruik
subordinating - Geeft aan dat iets niet gebeurt of niet aanwezig is. Betekent 'zonder' of 'zonder dat'.
Gebruikspatronen
Voorwaarde of afwezigheid
[Hoofdzin], zonder [bijzin met te + infinitief] - De bijzin met 'zonder' beschrijft iets wat niet gebeurt. Vaak gebruik je 'te' + infinitief na 'zonder'.
Zonder dat iets gebeurt
[Hoofdzin], zonder dat [bijzin met onderwerp en persoonsvorm] - Als je een volledig onderwerp en persoonsvorm gebruikt, zet je 'zonder dat' voor de bijzin. De woordvolgorde in de bijzin is normaal (onderwerp - persoonsvorm - rest).
Woordvolgorde
Hoofdzin + zonder + te + infinitief
Na 'zonder' komt vaak 'te' + infinitief. De hoofdzin blijft gewoon in de normale volgorde.
Hoofdzin + zonder dat + bijzin (normale volgorde)
Als je 'zonder dat' gebruikt, komt de bijzin in normale volgorde (onderwerp - persoonsvorm - rest).
Veelgebruikte combinaties
zonder + te + infinitief
Dit is de meest voorkomende combinatie. Het beschrijft een actie die niet gebeurt.
zonder dat + volledige bijzin
Gebruik je als je een specifiek onderwerp en persoonsvorm wilt benadrukken.
zonder + zelfstandig naamwoord
Je kunt 'zonder' ook gebruiken met alleen een zelfstandig naamwoord, zonder werkwoord.
Belangrijke opmerkingen
- syntax:'Zonder' is geen echt voegwoord, maar wordt vaak zo behandeld omdat het een bijzin introduceert. Het gedraagt zich als een voorzetsel met een infinitiefconstructie of bijzin.
- usage:In formele teksten zie je vaker 'zonder dat' + bijzin. In spreektaal gebruik je vaker 'zonder' + infinitief.
- register:'Zonder dat' klinkt iets formeler dan 'zonder' + infinitief. Beide zijn correct.
Ik heb dit woordenboek gebouwd als de meest complete Nederlandse leermiddel in zijn soort. Definities en voorbeelden zijn gegenereerd, dus je kunt af en toe een foutje tegenkomen — vertrouw op je gevoel.